Poranek w Zakopanem łatwo zamienić w decyzję, która wpłynie na cały dzień: wybrać tłumną trasę nad Morskie Oko, ambitne podejście do Doliny Pięciu Stawów czy spokojniejszy spacer nad Smreczyński Staw? Najpiękniejsze stawy w Tatrach różnią się trudnością dojścia, widokami i atmosferą, dlatego poniżej porządkuję najważniejsze miejsca, czasy przejścia, wysokości oraz zasady, o których trzeba pamiętać.
Najważniejsze miejsca i decyzje przed wyjściem nad tatrzańską wodę
- Morskie Oko jest najłatwiej dostępne, ale w sezonie także najbardziej zatłoczone.
- Dolina Pięciu Stawów Polskich daje najbardziej górskie widoki i wymaga wyraźnie więcej wysiłku.
- Czarny Staw pod Rysami można połączyć z Morskim Okiem podczas jednej wycieczki.
- Czarny Staw Gąsienicowy to dobry wybór dla osób, które chcą zobaczyć wysokogórski krajobraz bez wyprawy na Rysy.
- Kąpiel, biwakowanie i schodzenie ze szlaku są w Tatrzańskim Parku Narodowym niedozwolone.
Najważniejsze tatrzańskie stawy w jednym zestawieniu
W tatrzańskim nazewnictwie słowo „staw” oznacza najczęściej wysokogórskie jezioro, a nie mały zbiornik wodny. Część z nich powstała w zagłębieniach wyrzeźbionych przez lodowce, dlatego mają strome brzegi, dużą głębokość i wodę utrzymującą niską temperaturę nawet latem.
| Staw lub zespół stawów | Wysokość | Co go wyróżnia | Dla kogo |
|---|---|---|---|
| Morskie Oko | 1395 m n.p.m. | Najłatwiejszy dostęp i widok na Mięguszowieckie Szczyty | Dla początkujących i rodzin ze starszymi dziećmi |
| Czarny Staw pod Rysami | 1583 m n.p.m. | Surowa misa skalna nad Morskim Okiem | Dla osób z podstawową kondycją |
| Dolina Pięciu Stawów Polskich | około 1670 m n.p.m. | Największe skupisko jezior wysokogórskich po polskiej stronie | Dla osób przygotowanych na dłuższą wycieczkę |
| Czarny Staw Gąsienicowy | 1624 m n.p.m. | Widok na Orlą Perć, Kościelec i Granaty | Dla turystów o średniej kondycji |
| Smreczyński Staw | około 1226 m n.p.m. | Leśny, spokojniejszy charakter i panorama Tatr Zachodnich | Dla osób szukających mniej wymagającego spaceru |
Największym zbiornikiem po polskiej stronie jest Morskie Oko, którego powierzchnia wynosi około 34,5 ha. Z kolei Wielki Staw Polski ma podobną powierzchnię, ale jest najgłębszym jeziorem tatrzańskim i osiąga około 79 m głębokości. Te liczby dobrze pokazują, że tatrzańskie stawy nie są wyłącznie malowniczymi kałużami pod szczytami, lecz dużymi i cennymi przyrodniczo zbiornikami.
Morskie Oko i Czarny Staw pod Rysami na pierwszy górski dzień
To najbardziej oczywiste zestawienie, ale nie bez powodu cieszy się taką popularnością. Droga z Palenicy Białczańskiej do schroniska nad Morskim Okiem prowadzi szeroką, utwardzoną nawierzchnią i ma około 8 km w jedną stronę. Podejście zajmuje zwykle 2-3 godziny, zależnie od tempa, przerw i tłoku.
Samo Morskie Oko dobrze nadaje się na spokojniejszą wycieczkę. Można obejść jezioro, co zajmuje mniej więcej 40-60 minut, a po drodze oglądać zmieniającą się perspektywę na Rysy, Mięguszowieckie Szczyty i Mnicha. Według Tatrzańskiego Parku Narodowego jest to także jedyne jezioro po polskiej stronie Tatr, które ma naturalne zarybienie.
Do Czarnego Stawu pod Rysami prowadzi stromy, kamienny szlak znad północnego brzegu Morskiego Oka. Podejście zajmuje około 30-45 minut, a różnica wysokości wynosi mniej więcej 180 m. Trasa nie jest długa, lecz mokre kamienie i nierówne stopnie potrafią zmęczyć bardziej, niż sugeruje dystans.
Moim zdaniem właśnie ten drugi odcinek robi największą różnicę wizualną. Morskie Oko jest bardziej otwarte i „pocztówkowe”, natomiast Czarny Staw ma surowy, wysokogórski charakter. W pogodny dzień warto podejść przynajmniej do jego brzegu, ale nie należy traktować tego miejsca jako przystanku przed automatycznym wejściem na Rysy. Droga na szczyt jest znacznie trudniejsza i wymaga osobnej oceny warunków.
Dolina Pięciu Stawów Polskich dla tych, którzy chcą poczuć góry
Dolina Pięciu Stawów Polskich to najlepszy wybór, gdy celem nie jest tylko zobaczenie jeziora, lecz całodniowy kontakt z wysokogórskim krajobrazem. W dolinie znajdują się między innymi Wielki, Przedni, Mały, Czarny i Zadni Staw Polski, a ich położenie sprawia, że widoki zmieniają się niemal za każdym zakrętem.
Najpopularniejsze dojście zaczyna się w rejonie Palenicy Białczańskiej i prowadzi przez Dolinę Roztoki. Na trasie znajduje się między innymi wodospad Siklawa, a dojście do schroniska w Dolinie Pięciu Stawów zajmuje zwykle 2,5-3,5 godziny. Czas zależy od wybranego wariantu, obciążenia plecaka i warunków na kamieniach.
Największy ze stawów, czyli Wielki Staw Polski, leży na wysokości około 1665 m n.p.m. i imponuje nie tylko rozmiarem, ale też głębokim, granatowym kolorem wody. W pobliżu schroniska można odpocząć i zaplanować dalszą trasę, ale w sezonie miejsca noclegowe bywają szybko zajęte, dlatego nocleg trzeba rezerwować z wyprzedzeniem.
Nie polecam łączenia Doliny Pięciu Stawów, Rysów i powrotu do Zakopanego w jeden dzień osobom bez doświadczenia. To ambitny plan, w którym łatwo przegapić moment na odwrót. W górach zapas czasu jest ważniejszy od zaliczenia kolejnego punktu, zwłaszcza gdy prognoza zapowiada burze, silny wiatr albo niską widoczność.
Czarny Staw Gąsienicowy i spokojniejsze alternatywy
Czarny Staw Gąsienicowy najlepiej odwiedzić z Kuźnic. Można dojść tam przez Boczań lub Dolinę Jaworzynki, a cała wycieczka w obie strony zajmuje najczęściej 4-6 godzin. Szlak jest kamienisty i miejscami dość stromy, ale nie wymaga wspinaczki ani używania łańcuchów.
Największą zaletą tego miejsca jest otoczenie. Nad taflą wody wznoszą się między innymi Kościelec, Granaty i stoki związane z Orlą Percią. Sam staw nie jest tak łatwo dostępny jak Morskie Oko, dzięki czemu nawet przy większym ruchu można znaleźć fragment brzegu, przy którym da się spokojnie odpocząć.
Jeśli zależy mi na mniej wymagającym dniu, wybieram Smreczyński Staw w Dolinie Kościeliskiej. Podejście od schroniska na Hali Ornak jest krótkie, a cała trasa nie ma charakteru wysokogórskiej ekspozycji. W zamian dostajemy cichy, leśny krajobraz i widok na szczyty Tatr Zachodnich, choć panorama nie jest tak dramatyczna jak przy Czarnym Stawie pod Rysami.
Po słowackiej stronie znajduje się jeszcze więcej jezior, nazywanych tam plęsami. Są wśród nich między innymi Wielki Staw Hińczowy i Szczyrbskie Jezioro, ale planowanie takiej wycieczki wymaga sprawdzenia osobnych zasad, przebiegu szlaków i dojazdu. Na krótki pobyt na Podhalu rozsądniej wybrać jeden rejon niż próbować odwiedzić zbiorniki po obu stronach granicy.
Jak zaplanować wycieczkę nad tatrzański staw
Największy błąd polega na ocenianiu trasy wyłącznie po nazwie miejsca. „Spacer nad staw” może oznaczać asfaltową drogę do Morskiego Oka albo wielogodzinne podejście po kamieniach. Przed wyjściem sprawdzam dystans, przewyższenie, czas powrotu i aktualny stan szlaku, a nie tylko zdjęcia w przewodniku.
- Wybierz godzinę startu wcześniej w sezonie letnim, szczególnie przy trasie do Morskiego Oka.
- Zabierz obuwie z przyczepną podeszwą, nawet jeśli zapowiada się suchy dzień.
- Sprawdź pogodę i komunikaty TPN, bo burza w wysokich partiach może pojawić się szybciej, niż wynika z prognozy dla Zakopanego.
- Weź zapas wody i jedzenia; schronisko nie powinno być jedynym punktem planu zaopatrzenia.
- Zostaw margines czasu na wolniejsze zejście, zdjęcia i zmianę pogody.
Wiosną i na początku lata śnieg może utrzymywać się na zacienionych odcinkach znacznie dłużej niż w Zakopanem. Jesienią dni są krótsze, a oblodzenie pojawia się nawet wtedy, gdy w dolinach panuje dodatnia temperatura. Zimą większość opisanych tras wymaga już przygotowania do turystyki zimowej, a nie tylko cieplejszej kurtki.
Stawy znajdują się na terenie parku narodowego, dlatego nie wolno w nich pływać, łowić ryb, myć naczyń ani schodzić poza wyznaczony szlak. Nie dokarmiam też ptaków i nie zostawiam resztek jedzenia. Najlepsze zdjęcie nie jest warte wejścia na kruchy brzeg ani płoszenia zwierząt.
Przy Morskim Oku trzeba liczyć się z opłatą za wstęp do TPN oraz możliwymi kosztami parkingu lub transportu. Cenniki i zasady rezerwacji potrafią się zmieniać, więc przed wyjazdem sprawdzam bieżące informacje na stronie parku, zamiast opierać się na starym wpisie z bloga.
Który staw wybrać na pierwszy raz
Na pierwszy kontakt z tatrzańskimi jeziorami poleciłbym Morskie Oko, jeśli najważniejszy jest łatwy dostęp, albo Czarny Staw Gąsienicowy, jeśli ktoś chce poczuć bardziej górski charakter wycieczki. Dolina Pięciu Stawów będzie najlepsza dla osób, które mają cały dzień i dobrą kondycję, a Smreczyński Staw dla tych, którzy wolą spokojniejszy spacer wśród lasu.
Nie ma jednego „najlepszego” stawu. Najwięcej zależy od pogody, kondycji, pory roku i tego, czy szukamy wygodnego punktu widokowego, czy prawdziwie wysokogórskiej trasy. Dobrze dobrany cel sprawia, że wycieczka kończy się satysfakcją, a nie gonitwą do parkingu po zmroku.
